Sağlık reklam yönetmeliği: doktorlar ve klinikler sosyal medyada neyi paylaşabilir?

Türkiye’de hekimler ve özel sağlık kuruluşları, yurt içindeki kişilere yönelik reklam yapamaz; sosyal medyada ve arama motorlarında sponsorlu ya da öne çıkarılmış paylaşımlar da bu yasağa dahildir. Serbest olan, sınırları çizilmiş bir tanıtım ve bilgilendirmedir: adres ve iletişim bilgileri, çalışma saatleri, uzmanlık alanları, unvanlar ve sağlığı koruyucu bilgiler. Bu çerçeveyi, kısaca sağlık reklam yönetmeliği olarak bilinen Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik belirliyor.

Estetik, üroloji, fizyoterapi ve optik alanlarındaki sağlık markalarıyla çalışırken içerik planını bu kurallara göre kuruyoruz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir; kendi durumunuz için bir hukukçuya ya da bağlı olduğunuz meslek kuruluşuna danışın.

Kısa cevap: Hekimler ve sağlık tesisleri kim olduklarını, nerede ve hangi saatlerde çalıştıklarını, hangi alanda uzman olduklarını paylaşabilir; organik ve bilgilendirici içerik üretebilir. Yurt içine yönelik sponsorlu reklam, indirim ve kampanya duyurusu, hasta teşekkürleri ve kanıtlanmamış yöntemler yasaktır. Önce-sonra görselleri ancak sıkı şartlarla paylaşılabilir.

Hangi kurallar geçerli, kimleri kapsıyor?

• Yönetmelik: yürürlükteki metin, aynı adı taşıyan önceki yönetmeliğin yerini aldı. İnternette hâlâ eski metne dayanan rehberler dolaşıyor; okuduğunuz kaynağın güncel metni esas aldığından emin olun.
• Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu: özel sağlık kuruluşlarının reklam niteliğinde faaliyette bulunamayacağını söylüyor ve tanıtımı adres, çalışma saatleri, uzmanlık dalları, unvanlar ve sağlığı koruyucu bilgilerle sınırlıyor.
• Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun: hekimler yalnızca muayene yerini, saatlerini ve uzmanlıklarını bildiren ilan verebilir, bunun dışındaki ilan ve reklam yasaktır. Diş hekimleri için de aynı yönde bir hüküm var.
• Meslek kuruluşları: Türk Tabipleri Birliği ve Türk Dişhekimleri Birliği bu kuralları kendi rehberleriyle ayrıntılandırıyor.

Yönetmelik; hekimden eczacıya, hemşireden optisyen ve fizyoterapiste kadar sağlık meslek mensuplarını, özel hastaneden muayenehaneye kadar özel sağlık tesislerini ve sağlık turizmi aracı kuruluşlarını kapsıyor. Bakanlığın soru-cevap dokümanına göre Bakanlığa bağlı hastaneler kapsam dışında, ama oralarda çalışan sağlık meslek mensupları kapsamda. Güzellik salonları ise belediye ruhsat mevzuatına tabidir ve hekim yetkisindeki işlemleri tanıtamaz; spa ve wellness markaları için önerilerimizi ayrı bir yazıda topladık.

Neler paylaşılabilir, neler yasak?

Serbest olanlar

• Tesis bilgileri: adres ve iletişim, çalışma gün ve saatleri, hasta kabul edilen uzmanlık dalları, çalışanların mesleki ve akademik unvanları.
• Hekim bilgileri: ana ve yan dal uzmanlığı, akademik unvanlar, çalışma yeri ve saatleri.
• Eğitim ve başarılar: Bakanlıkça tescilli diplomadaki uzmanlık alanında olmak şartıyla eğitimler, tescilli sertifikalar, bilimsel yayınlar, ödüller ve dernek üyelikleri.
• Sağlığı koruyucu bilgiler: hastalıklardan korunma ve sağlıklı yaşam üzerine kanıta dayalı, yönlendirme içermeyen bilgilendirme.
• Hesap ve kayıtlar: sponsorlu ve öne çıkmaya yönelik olmamak şartıyla sosyal medyada ve arama motorlarında kayıt; anahtar kelimeler ve sonuç sayfasındaki bilgiler de kurallara uygun olmalı.

Yasak olanlar

• açık ya da örtülü reklam; sosyal medyada ve arama motorlarında sponsorlu ya da öne çıkarılmış paylaşım
• hizmet bedeli, indirim, kampanya ve promosyon duyurusu (“indirimli check-up paketi” gibi); çekiliş, hediye ve özendirme
• hasta ya da yakınlarının teşekkür ve memnuniyet ifadeleriyle yapılan paylaşımlar (teşekkür mesajının ekran görüntüsü gibi)
• sertifikaya dayanarak uzmanlık unvanı kullanmak
• bilimsel olarak kanıtlanmamış yöntemleri tanıtmak
• kendini diğer hekim ya da kuruluşlardan üstün göstermek, yanıltıcı istatistik ve karşılaştırma
• bir firmayı, ürünü ya da markayı tanıtmak veya ona bağlantı vermek (hekimin bir kremi önermesi gibi)
• check-up ya da danışmanlık gerekçesiyle belirli bir hekime veya kuruluşa yönlendirme
• izinsiz arama, SMS, e-posta ya da mesajla tanıtım
• ameliyat ya da girişimsel işlem sırasında çekilmiş hasta görüntüleri
• görsel içeriklerin sponsorlu ya da para karşılığı yayınlatılması

Kurallara aykırı bir tanıtımda yalnızca içeriği hazırlayan değil, onu yayan taraflar da yaptırım riskiyle karşılaşabilir; görselin başkası tarafından paylaşılması da hekimin ya da tesisin sorumluluğunu kaldırmıyor. İçeriği hazırlayan ajans da, paylaşan fenomen de risk altında; her paylaşım yayından önce bu listeye göre kontrol edilmeli.

Önce-sonra görselleri hangi şartlarla paylaşılır?

Önce-sonra görselleri tamamen yasak değil, ama şartlar sıkı. Paylaşmadan önce şu listenin tamamını karşılayın:

• Hastanın açık rızasını, yönetmeliğin ekindeki Görsel İçerik Kaydetme ve İşleme Onam Formu ile alın; hasta görseli önceden görebilmeli ve iznini her zaman geri çekebilmeli.
• İzin karşılığında ödeme, indirim ya da hediye vermeyin.
• Önce ve sonra görsellerini aynı ortam ve teknik şartlarda çekin; işlem tarihini ve çekim tarihlerini belirtin.
• Yanıltıcı makyaj kullanmayın, görseli sonradan düzeltmeyin.
• Görselin gerçek bir hastaya ait olup olmadığını, alıntıysa kaynağını yazın.
• Paylaşımı yorumlara, beğenilere ve yeniden paylaşıma kapatın.
• Görseli sponsorlu olarak ya da para karşılığında yayınlatmayın.
• Yurt içine yönelik paylaşımlarda şu uyarıya kolay okunur biçimde yer verin: “Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.”

İstisnalar ve platform kuralları

• Açılış dönemi: sağlık tesisleri, açılışın hemen ardından yönetmeliğin tanıdığı sınırlı süre boyunca kurallara uygun sponsorlu tanıtım yapabilir. Görsellerin sponsorlu yayınlatılması yasağı bu dönemde de geçerli, hekimlere ilişkin kanunda da böyle bir istisna yok; açılış kampanyası dikkatle kurgulanmalı.
• Yeni tıp teknolojileri: Bakanlıkça tıbben kabul edilen yeni yöntemlerin tanıtımına Bakanlığın takdiriyle izin verilebiliyor; güncel usulü il sağlık müdürlüğüne sorun.
• Uluslararası sağlık turizmi: yetki belgesi olan tesisler ve aracı kuruluşlar, yurt dışına yönelik ayrı bir hesap ya da web sitesi üzerinden, Türkçe dışındaki dillerde sponsorlu tanıtım yapabilir. Yurt içi hedefleme ve otomatik hedef kitle tanımlamaları kapalı olmalı, yetki belgesi sitede yayınlanmalı ve HealthTürkiye logosu kullanılmalı. Bu kanalda hizmet bedeli, kampanya ve belgelenmiş açık rızaya dayanan hasta yorumları paylaşılabilir; Türkiye’de uygulanması yasak işlemler ise tanıtılamaz.

Platform kuralları da ayrıca geçerli. Meta, reklamın kişinin sağlık durumunu bildiğini ima etmesine izin vermiyor (“Diyabetiniz mi var?” gibi) ve kozmetik işlem ile kilo verme reklamlarını yalnızca yetişkinlere gösteriyor. Google ise sağlık durumları, cinsel sağlık ve estetik cerrahi ya da enjeksiyon gibi girişimsel işlemlerde kişiselleştirilmiş reklamı kısıtlıyor, müşteri listesi gibi hedeflemelere izin vermiyor. Kurallar farklıysa daha sıkı olan uygulanır.

Kurallar içinde kalarak nasıl görünür olunur?

Reklam yasağı, görünür olmanın yasak olduğu anlamına gelmiyor. Sağlık markaları için en sağlam yol şu kanallardan geçiyor:

• Hekimin kendi anlatımıyla videolar: korunma, belirtiler ya da muayeneye hazırlık gibi genel bir konuyu sade dille anlatan, alt yazılı kısa videolar. Aynı video organik yayınlandığında serbest, sponsorlu yayınlandığında yasaktır; vaat, karşılaştırma ve yönlendirme de içermemelidir. Çekim tarafını tanıtım filmi nasıl hazırlanır yazımızda anlattık.
• Web sitesi: uzmanlık alanlarını anlatan sade sayfalar ve tescilli unvanlar; yönetmelik ayrıca son güncelleme tarihini ve site editörünün iletişim bilgisini zorunlu tutuyor. Türk Tabipleri Birliği’nin rehberi de “Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.” uyarısını, ruhsattaki uzmanlıkla sınırlı anahtar kelimeleri ve hizmet bedeline dair hiçbir ifadeye yer verilmemesini istiyor. Site yapısını kurumsal web sitesi rehberimizde ele aldık.
• Google İşletme Profili: doğru adres, çalışma saatleri ve uzmanlık bilgisi. Hasta yorumlarını profilde de web sitesinde de tanıtım malzemesine dönüştürmeyin; ayrıntılar Google İşletme Profili rehberimizde.

Sağlık markalarının içerik takvimini, hekim videolarını ve paylaşımlarını bu kurallara göre planlıyoruz; nasıl çalıştığımızı sosyal medya yönetimi sayfamızda anlattık.

Sık sorulan sorular

Doktorlar Instagram’da reklam verebilir mi?

Yurt içindeki kitleye yönelik sponsorlu ya da öne çıkarılmış paylaşım yapılamaz. Yönetmeliğe uygun, bilgilendirici ve organik paylaşımlar serbesttir. Sağlık tesisleri açılış dönemindeki istisnadan, sağlık turizmi yetki belgesi olanlar da yurt dışına yönelik ayrı hesaplardan yararlanabilir.

Klinikler Google Ads kullanabilir mi?

Yurt içine yönelik arama reklamları, arama motorlarındaki kaydın sponsorlu ve öne çıkmaya yönelik olmaması kuralına aykırı düşer. İstisnalar açılış dönemi ve yurt dışına yönelik sağlık turizmi kampanyalarıdır. Google İşletme Profili ve organik arama sonuçları ise serbesttir.

Kurallara uyulmazsa ne olur?

Denetimi Sağlık Bakanlığı ve il sağlık müdürlükleri yapıyor; basın, sosyal medya ve internet siteleri düzenli olarak taranıyor. Sağlık tesislerine hizmet gelirine göre hesaplanan, alt sınırı olan idari para cezası verilebiliyor; ihlal tekrarlandıkça ceza artıyor ve faaliyet geçici olarak durdurulabiliyor. Kurumlarda çalışan hekimlere Tababet Kanunu’ndaki yaptırımlar uygulanıyor; diğer sağlık meslek mensupları Reklam Kurulu’na bildiriliyor, ruhsatsız hizmet sunanlar için ayrıca suç duyurusunda bulunuluyor.

Diş hekimleri için kurallar farklı mı?

Yönetmelik diş hekimlerini de kapsıyor. Türk Dişhekimleri Birliği’nin rehberi ayrıca her paylaşımda bilgilerin muayenenin yerini tutmadığını belirten bir ifade istiyor ve “sponsorlu” ya da “reklam” etiketli paylaşımları açılış dönemi dışında yasaklıyor.